Alan Watts Academy

Wat is non-dualiteit?

Alan Watts over zijn wereldbeeld.

De filosofie van Alan Watts – zijn wereldbeeld – is in essentie non-duaal, net als die van boeddhisten, taoïsten en veel hindoes. Er zijn veel manieren om uit te leggen wat non-dualiteit is. Hier zijn zeven verschillende manieren om hetzelfde te beschrijven.

1. Wat is non-dualiteit? ‘Een filosofie’

Non-dualiteit is een filosofie over de aard van bewustzijn en het leven in het algemeen.

Het centrale idee is dat onze hersenen een ‘ik’-lens hebben gecreëerd – een ego – waardoor ze de wereld en zichzelf waarnemen. Deze vertekende waarneming van de werkelijkheid wordt gezien als de grondoorzaak van vrijwel elk probleem: van een gebrek aan richting tot besluiteloosheid, angst en ongerustheid.

De oplossing? De lens zien, die laten oplossen (‘ego-ontwaken’) en je daardoor overgeven aan je intuïtie, ook wanneer dat ongemakkelijk is.

2. Wat is non-dualiteit? ‘Niet twee’

Non-dualiteit komt van het Sanskrietwoord Advaita, dat ‘niet-twee’ betekent. Het heet niet-twee en niet ‘één’, omdat ‘één’ nog steeds een conceptueel idee is van iets wat niet-conceptueel is.

Tijd, ruimte en het hele universum worden beschouwd als een droom van het Bewustzijn. Jij, ik en ieder ander zijn dit Bewustzijn dat zichzelf vanuit verschillende invalshoeken ervaart.

We zijn dus één, maar tegelijkertijd ook ‘geen’, omdat het allemaal een illusie is die het interessantst is wanneer beide perspectieven tegelijkertijd worden ervaren.

3. Wat is non-dualiteit? ‘Nu, mindfulness, God’

Eckhart Tolles onderricht over leven in het nu en aanwezigheid is non-dualiteit.

Het oorspronkelijke mindfulness-onderricht van Thích Nhất Hạnh is non-dualiteit.

Een cursus in wonderen is non-dualiteit.

Boeddhisme, de meeste stromingen binnen het hindoeïsme, taoïsme en zelfs yogafilosofie zijn non-dualiteit.

Zelfs de leer van Jezus kan als non-dualiteit worden geïnterpreteerd.

4. Wat is non-dualiteit? ‘Overgave’

Veel mensen zeggen dat ze bij belangrijke beslissingen hun intuïtie boven hun gedachten zouden verkiezen.

Hoewel we kunnen kiezen of we onze intuïtie volgen, kunnen we niet kiezen welke richting ons intuïtieve gevoel aangeeft. Dat gevoel komt gewoon in ons op.

Stel nu dat je altijd je intuïtie zou volgen. Wie zou je dan zijn? De non-duale filosofie impliceert dat dit de manier is om jezelf te zijn: de controle van je mentale zelf – het ego – opgeven ten gunste van je intuïtieve zelf.

5. Wat is non-dualiteit? ‘Een terugkoppellus’

Houd een microfoon voor een luidspreker en al snel hoor je een hard geluid. Niet omdat er al een hard geluid was, maar omdat het geluid in deze opstelling in een eindeloze lus wordt versterkt.

Het kernidee van non-dualiteit is dat de denker die we als ‘ik’ ervaren op een vergelijkbare manier is ontstaan.

Door overmatig conceptueel te denken, hebben de hersenen uiteindelijk zichzelf geconceptualiseerd. Vervolgens maakten ze dit conceptuele ik tot de maker van gedachten, terwijl het andersom is.

6. Wat is non-dualiteit? ‘Het universum dat zichzelf ervaart’

Als je een film kijkt, doe je dat om iets te ervaren. Voor die ervaring moet je even voorbijgaan aan het feit dat betaalde acteurs volgens een script emoties naspelen. Dit heet ‘suspension of disbelief’: het tijdelijk opschorten van je ongeloof.

Non-dualiteit is het idee dat ieder van ons in wezen hetzelfde Bewustzijn (of God) is dat zichzelf vanuit verschillende gezichtspunten ervaart. Die gezichtspunten hebben hun ongeloof opgeschort – over tijd, ruimte en materie als illusie – om een interessante ervaring te hebben.

7. Wat is non-dualiteit? ‘Ultieme flow’

Het kan voelen alsof we volledig autonoom zijn, voor zover we onze wil durven te volgen.

Toch voelt het op een dansvloer heerlijk om het onpersoonlijke ordenende principe te volgen dat alle dansers in spontane harmonie beweegt. Het is als een oceaan: geen druppel is meer verantwoordelijk voor de stroming dan een andere.

Non-dualiteit is het idee dat zo’n overgave in het hele leven de natuurlijkste en opwindendste manier van leven is die je je kunt voorstellen – en dat dit eigenlijk al gebeurt.

Zelfontwikkeling en spiritualiteit

Een aanzienlijk deel van de zelfontwikkelingsboeken is non-duaal, zonder dat dit wordt opgemerkt. Twintig procent van de wereldbevolking gelooft erin, terwijl 75 procent er nog nooit van heeft gehoord.

Non-dualiteit wordt vaak op één hoop gegooid met spiritualiteit of zelfs newagedenken. Het verschil is dat non-dualiteit alleen gaat over het doorzien van het illusoire karakter van je ervaren ego en vervolgens leven vanuit dit ontwaakte perspectief. Hoewel non-dualiteit impliceert dat tijd, ruimte en dus zelfs de materialistische natuurwetten slechts een verschijningsvorm zijn, zoals een droom, hecht zij geen belang aan het vermogen om de natuurwetten te trotseren.

Vanuit een non-duaal perspectief is de samenleving in zekere zin een toneelstuk met acteurs die zich niet bewust zijn van het stuk waarin ze spelen. Iedere sociale kring die niet vanuit deze waarnemingswijze functioneert – hoe ver men ook is met energetische genezing, astraal reizen of het voorspellen van de toekomst – is in essentie egoïsch: nog steeds een toneelstuk met onbewuste acteurs. Het kan een mooiere droom zijn dan die van de gewone samenleving, maar het blijft dromen. Non-dualiteit gaat over wakker worden uit de droom, niet over de droom mooier maken.

Wakker worden kan de ervaring wel aangenamer maken, doordat je authentiek wordt. Zoals alleen zijn, ondanks de pijn, prettiger kan voelen dan blijven in vriendschappen of relaties die je niet wilt, maar die je helpen om je niet eenzaam te voelen.

Als je non-dualiteit tot één eenvoudig principe wilt terugbrengen: een authentiek leven is het meest bevredigende leven, ondanks het ongemak dat het soms met zich meebrengt. Om authentiek te leven, moet je uiteindelijk de geruststellende illusie van het ego loslaten. Vlak voordat het gebeurt, kan dat even aanvoelen als een psychologische dood. Zodra het is gebeurd, voelt het als een grote grap.

Ego-ontwaken met behulp van conceptueel denken is als kauwgom van je vinger proberen te krijgen. Telkens als je het van de ene vinger probeert te halen, blijft het aan de andere plakken. Toch komt het er op een gegeven moment altijd af, als je maar doorgaat met die bewegingen.

Richard van der Linde

Portret bij het citaat